Aydınlatma Tasarımında Yeni Standartlar

DALI Protokolü

DALI (Digital Addressable Lighting Interface - Dijital Adreslenebilir Aydınlatma Arayüzü), dijital aydınlatma kontrolü için özel olarak geliştirilmiş bir iletişim protokolüdür ve güçlü, ölçeklenebilir ve esnek sistemlerin oluşturulmasına olanak tanır. Temel fonksiyonları arasında aydınlatma armatürlerinin (bireysel veya gruplar halinde) açılıp kapatılması, ışık şiddetinin ayarlanması (dimmerleme) ve aydınlatma senaryolarının çağrılması yer alır.

Kökeni ve Evrimi

DALI, geleneksel analog 0-10 V veya 1-10 V kontrolünün yerini alarak floresan tüpler için elektronik balastların dijital kontrolünü, yapılandırılmasını ve sorgulanmasını sağlamak amacıyla aydınlatma sektörünün önde gelen üreticilerinden oluşan bir grup tarafından standart bir arayüz olarak geliştirilmiştir.

İlk kez 1990'ların sonunda kamuoyuna duyurulan DALI, birkaç yıl içinde gelişerek aydınlatma endüstrisinde standart bir protokol haline gelmiş ve uluslararası IEC 62386 standardına dahil edilmiştir.

Bu sayede üreticiler arasında uzun vadeli uyumluluk garanti altına alınmış ve standart gelecekteki gelişmeler için bir güvence oluşturmuştur. DALI-2, cihazların daha yüksek işlevselliğine ve birlikte çalışabilirliğine odaklanan protokolün en güncel sürümünü temsil eder; IEC, bunu dikkate alarak 2014 yılında standardı güncellemiştir.

Sistem Felsefesi

KNX'e benzer şekilde, DALI da dağıtılmış zekaya sahip bir sistemdir (distributed intelligence): her DALI cihazı standartlaştırılmış dijital arayüz, ortak bir iletişim protokolü ve paylaşılan iletim ortamı (bus) sayesinde kodlanmış bilgileri değiş tokuş edebilir.

Bununla birlikte DALI, iletişimi genellikle eşler arası (peer-to-peer) olan KNX'in aksine, bir master/slave sistemdir. Başka bir deyişle DALI'de iletişim başlatma inisiyatifi yalnızca master cihaza aittir; slave cihazlar ise yalnızca master'dan gelen sorguya yanıt verir.

Bağlantı, Topoloji ve Güç Beslemesi

Elektronik aksamın beslenmesi ve veri iletimi için iki damarlı bir kablo (1,5 mm², 15 AWG önerilir) yeterlidir; 0-10 V veya 1-10 V kontrollü sistemlerin aksine kablo kutuplarına (+/-) dikkat edilmesi gerekmez.

İki DALI cihazı arasındaki maksimum mesafe 300 m'dir ve sistem topolojisi serbesttir: doğrusal (hat) ve yıldız bağlantılar birleştirilebilir, ancak halka (loop) bağlantıdan kesinlikle kaçınılmalıdır.

Her DALI sistemi, bu amaç için özel bir cihaz tarafından veya veri yoluna bağlı başka bir cihaz tarafından sağlanabilen bir veri yolu güç beslemesi gerektirir. DALI, KNX ile arayüzlendiğinde güç beslemesi, tipik olarak 16 V (aralık: 9,5 V ... 22,5 V) sağlayan KNX / DALI Ağ Geçidi EK-BG1-TP tarafından sağlanır.

Adresleme ve Gruplama

Tek bir DALI bus sistemi balastlar için 64 adres ve kontrolörler için 64 adres sağlar. KNX'e benzer şekilde DALI cihazları da gruplar halinde çalışacak şekilde programlanabilir. Bu, kablolamada fiziksel değişiklik yapmaya gerek kalmadan aydınlatma sisteminin basit bir yazılım yeniden programlamasıyla yeniden yapılandırılabilmesi sayesinde büyük bir esneklik sunar. Cihaz gruplandırması şunları içerir:

Balastlar için 16 grup: Her cihaz 16 grubun herhangi bir kombinasyonunun üyesi olabilir;
Kontrolörler için 32 grup: Her cihaz 32 grubun herhangi bir kombinasyonunun üyesi olabilir;
Giriş cihazı örnekleri için 32 grup: Her örnek bu gruplardan en fazla 3 tanesinin üyesi olabilir.

Komutlar ve Senaryolar

Farklı DALI komut türleri, çeşitli cihazların kontrol edilmesini, yapılandırılmasını ve sorgulanmasını sağlar:

Kontrol komutları: Aydınlatmayı açar veya kapatır, belirli bir parlaklık seviyesinde geçişi (fading) başlatır veya aydınlatma sahnelerini çağırır;
Yapılandırma komutları: Geçiş süresini değiştirir veya bir sahnede saklanan parlaklık seviyesini günceller;
Sorgulama komutları: Mevcut parlaklık seviyesini veya lamba arızası durumunu sorgular.

Komutlar tek tek cihazlara, cihaz gruplarına yönlendirilebilir veya tüm cihazlara genel yayın (broadcast) olarak iletilebilir; bu da iletişimi son derece verimli kılar.

Senaryolar genellikle bir parlaklık seviyesi içerir; alternatif olarak 'yoksay' (ignore) olarak ayarlanabilir. Bir sahne çağrıldığında, çıkış ya kaydedilen parlaklık seviyesine geçer ya da 'yoksay' ayarlanmışsa hiçbir etkisi olmaz.

Her balastın 16 sahnesi vardır. Tek bir GO TO SCENE komutu tüm aydınlatma armatürlerine veya armatürlerin herhangi bir kombinasyonuna önceden tanımlanmış parlaklık seviyelerine geçmesini bildirir.

KNX ve DALI Sistemlerinin Entegrasyonu

DALI sistemi, çok sayıda ve karmaşık bina otomasyonu işlevini koordineli bir şekilde gerçekleştiren KNX sistemine bir ağ geçidi (gateway) aracılığıyla kolayca bağlanabilir ve özellikle aydınlatma işlevine adanmış bir alt sistem haline gelir.

DALI'nin dijital yapısı cihazlar arasında iki yönlü iletişime izin verir; böylece herhangi bir DALI cihazı bir arızayı bildirebilir veya durumuyla ilgili bir sorguya yanıt verebilir: örneğin durum geri bildirimi (status feedback), arızalı bir lambayı sinyalleyebilir ve KNX/DALI ağ geçidi üzerinden KNX süpervizyon sistemine iletilebilir.